أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
207
قانون ( فارسى )
شير از او مىدوشند از گياه ارزنده و خوب چريده باشد . در شير مزهء مايل به ترشى و تلخى و تندى يا بوى بيگانه و گند حس نشود . بايد شير را همينكه دوشيدند به كار برند و نگذارند تغيير يابد . و نبايد پنداشت هر حيوانى كه مدت حاملگىاش از مدت باردارى زن بيشتر يا بسيار كمتر باشد شيرش خوب نيست . اما هرچه نزديك به اين مدت باشد مناسبتر است مانند شير گاو كه از ساير شيرها بهتر است . مزاج : مواد آبكى شير گرم و چربى آن معتدل است و كمى گرايش به گرمى دارد . شير ترش ( ماست ) سرد و خشك است . خاصيت : شير بسبب گوهر آبى كه دارد لطافتبخش و شوينده است و گزندگى ندارد . شير كيموسها را سرحال آرد ، تن را توان بخشد ، شكم را بند آرد . اگر شير و عسل را باهم خورند قرحههاى درون را از اخلاط پرمايه پاك گرداند و مىرساند و شستشو دهد . اندامان غذا : خوب كيموس است . هر شيرى و بويژه شير پستان زن تغذيهء زياد به مغز مىدهد . شير زودهضم است و بايد چنين باشد . شير زادهء خونى است كه آخرين مرحله هضم را پيموده است و آبى بيگانه بر آن افزوده شده است - اگرچه آبش از اندامى مايل به سرد آمده است ولى چون از آن تغذيه نكرده و از آن متأثر نشده است . شير وقتى غذايى شده است كه با ساير غذاهايى كه هضمها ديده و به بارها پالايش رسيدهاند هم حال و همال شده است . بلكه مىتوان گفت گرمايى زياد و خوب بر آن چيره شده و سردى را از آن زدوده و به زودى آن را هممزاج خون معتدل المزاج گردانيده است . چه خوش گفته روفس كه فرموده است : از اينكه آب بر او وارد آمده و آب گرايش به سردى دارد مىبينيم كسانى كه بلغم دارند از شير زيان بينند . چرا ؟ زيرا حرارت آنها شير را همانطور كه لازم است به مادهء خونى تغيير نمىدهد . تن كه شير را درمىيابد چون بوى نزديك است هرچه زودتر و قبل از آنكه تغيير به خون شود آن را به كار مىبرد . هم ازاينرو است كه براى افراد مزاج گرم و خشك مفيد است به شرطى كه در معدهء آنها زردابى نباشد كه شير را تغيير دهد . علاوه بر اين شير با بدنها مناسباتى ويژه دارد كه انگيزهاش هنوز معلوم نشده است . كسى كه شير مىنوشد بايد بعدا آرام گيرد كه مبادا شير تباه گردد و بترشد . اما نبايد بعد از شير نوشيدن فورا خوابيد . و نبايد قبل از آنكه تماما سرازير مىشود غذاى ديگر خورد . و اين دستور شير نوشيدن براى جوانان گرممزاج كه زياد شير مىخورند بسيار مفيد است چون در غير اين صورت شايد شير در وجود آنها به زرداب تبديل شود . همچنين شير نوشيدن مطابق اين دستور براى پيران نيز سودمند است . شير درون آنها را نم بخشد و خارش ويژه به تن پيران را از بين مىبرد . اما بهتر آن است و بايد بوسيلهء عسل به هضم شير كمك نمايند . بسيار اتفاق افتد كه شير نوشيدن در اولين مرحله شكم را روان سازد و ريختنىهاى پيرامون و اطراف روده را بيرون اندازد و از آن پس به تغذيه دادن مىپردازد و بدن از آن تأثير مثبت بيند و آنگاه بندآورندهء شكم است . شير ناجوشيده بادزا است و چون بجوشد معتدل شود . شير كه تركيبى از آبى و پنيرى است ، بوسيلهء گوهر آبى روان است و بوسيلهء پنيرى بندآورنده است . آغوز ديرهضم است ، خلط غليظ بوجود آورد . به كندى سرازير مىشود . و چارهاش عسل است . آغوز غذايى بسيار براى تن دارد . شير ترش داراى خلط خام است - اگر بپزد و بويژه هرآنچه پرمايهتر است قبوضيت بيشتر آرد . هر شيرى بجز شير شتر و همانند آن كه مادهء پنيرى كم و مادهء آبى زداينده زياد دارد ، راهبندانها و بويژه راهبندان در كبد بوجود مىآورد . شير ضد موادى است كه به سوى اندامان داخلى درون در حال ريزشند و از تندى و گزندگى كه دارند اندامان